Thursday, May 31, 2007

ISS/Atlantis

Διαστημικός περίπατος για τους κοσμοναύτες/Ετοιμάζεται το Atlantis

Ο αρχηγός της αποστολής Fyodor Yurchikhin και ο μηχανικός πτήσης Oleg Kotov πραγματοποίησαν EVA σήμερα στις 19:00(GMT).
Ο διαστημικός περίπατος κράτησε 5.5 ώρες και κατα την διάρκεια τού (ανάμεσα σε άλλα) εγκατέστησαν μεταλλικές "ασπίδες" ώστε να προφυλάσσεται ο σταθμός από το space debris που περιφέρεται σε τροχιά.
Η έξοδος έγινε από την Ρώσσικη πλευρά του ISS.


Εν τω μεταξύ, μετά όλα τα προβλήματα με το Atlantis, ανακοινώθηκε σήμερα το πόρισμα της επιθεώρησης που έγινε πρόσφατα και ημερομηνία εκτόξευσης ορίστηκε η 9η Ιουνίου.
Το Atlantis θα μεταφέρει στον ISS τα μέλη της STS-117, που είναι:

Ο Κυβερνήτης Frederick Sturckow, συγκυβερνήτης ο Lee Archambault, μηχανικός πτήσης ο Clayton C. Anderson,και μέλη οι James Reilly II, Patrick Forrester, Steven Swanson, και John D. Olivas.
Πρόκειται για την 21η αποστολή διαστημικού λεωφορείου, που θα διαρκεσει 11 μέρες, ενώ με την STS-117 θα επιστρέψει στην Γη και η Sunita Williams.


Water of life

Νερό (σε υδρρατμό) και υδρογόνο εντοπίστηκαν στον πρωτοπλανητικό δίσκο γύρω από ένα νεαρό άστρο, στα 500 έτη φωτός από εμάς.
Το πιο σημαντικό είναι ότι το νερό εντοπίστηξε στην θέση όπου θα υπήρχαν πλανήτες όμοιοι με την Γη.
Η ανακάλυψη έγινε από τον Josh Eisner (University of California, Berkeley),ο οποίος ανέλυσε το φως από τον δίσκο του άστρου με την βοήθεια του Keck.


Wednesday, May 30, 2007

10 χρόνια περιθώριο - The Meltdown, Part n

Άλλη μια έρευνα για την υπερθέρμανση του πλανήτη, που με λίγα λόγια μάς ενημερώνει πως συνεχίζοντας με αυτούς τους ρυθμούς έχουμε δέκα χρόνια για να φτάσουμε στο "σημείο χωρίς επιστροφή".
Όταν δηλαδή οι αλλαγές στο κλίμα θα είναι αδύνατο πια να αντιμετωπιστούν - φυσικά υπάρχει πάντα ο σχετικός αντίλογος τού κατά πόσο ευθύνεται ο άνθρωπος ή καθαρά η ηλιακή δραστηριότητα.

Στην έρευνα συμμετείχαν επιστήμονες από διάφορα Ιδρύματα, ανάμεσά τους το GISS της NASA, και δημοσιεύεται ακριβώς την εποχή που (και στην Αμερική) κυριαρχεί το θέμα της αντίθεσης των Η.Π.Α. στο σχέδιο της Ευρώπης.
Αλλού πάλι καταλαβαίνουν ότι η συνεργασία είναι απαραίτητη, και πρώτα από όλες σε περιοχές που νιώθουν πιο άμεσα τον κίνδυνο.


Ποιες είναι αυτές οι περιοχές?


Image : NASA


Έρευνα της NASA που δημοσιεύτηκε σήμερα επιβεβαιώνει ότι φέτος αυξήθηκε ο αριθμός των ημερών στις οποίες παρατηρήθηκε λιώσιμο των πάγων στην Γροιλανδία.

Ο πάγος της Αρκτικής που λιώνει, συμβάλλει στην δημιουργία ενός φαύλου κύκλου, καθώς όχι μόνο αυξάνει την στάθμη των νερών της θάλασσας αλλά και συμβάλλει στην επιπλέον αύξηση της θερμοκρασίας (το έδαφος ή η θάλασσα που μένουν εκτεθειμένα, απορροφούν πολύ περισσότερη ζέστη από τον πάγο ο οποίος την αντανακλά).

Τα μέλη της φυλής Inuit είναι κυνηγοί που ζουν σε περιοχές της Αρκτικής και βλέπουν τις συνέπειες πολύ καθαρά: είναι πλέον πολύ συχνά τα ατυχήματα όταν τα έλκηθρά τους γλυστράν μέσα από τον λιωμένο πάγο, και μάλιστα έχουν αναφερθεί και πνιγμοί σε σχετικά περιστατικά.
Έτσι, αντιπρόσωποι των Inuit συναντήθηκαν με αντιπροσώπους των τροπικών νησιών (Γαλλική Πολυνησία, Fiji και Καραϊβική), με σκοπό να αναλάβουν δράση από κοινού.
Τα νησιά αυτά κινδυνεύουν από την άνοδο της στάθμης των νερών της θάλασσας αλλά και τις συνέπειες στα κοράλλια.
Οι συζητήσεις πραγματοποιήθηκαν στο Belize στις 27-30 Μαΐου με σκοπό να καταστρωθεί αρχικά ένα 5ετές σχέδιο εργασίας.


Lighthouse Reef, North Cay
Ιmage courtesy of the Image Science & Analysis Laboratory, NASA Johnson Space Center, (http://eol.jsc.nasa.gov) ISS014-E-11999.JPG



*Όλα αυτά λοιπόν τα διάβασα ενώ μόλις χτες θυμήθηκα το "five years" του Bowie. Εμείς βέβαια έχουμε δέκα χρόνια, και όταν περάσουν δεν περιμένουμε να καταστραφεί η Γη (περιμένουμε "απλά" να αλλάξουν ακόμα πιο δραματικά τα πράγματα, να έχουμε μετακινήσεις πληθυσμών κλπ κλπ).
Το σίγουρο είναι ότι κάποιες αξίες μένουν σταθερές.

"Planet Earth is blue and there's nothing I can do".


Tuesday, May 29, 2007

Ο Μ81 από το Hubble





Η μεγαλύτερης ευκρίνειας φωτογραφία του Μ81 που είχαμε ποτέ, από το Hubble.




28 νέοι εξωπλανήτες


Ο αριθμός των ως τώρα γνωστών εξωπλανητών ανέβηκε στους 236, και φτάσαμε πλέον στο σημείο που οι ανακοινώσεις δεν αφορούν εντοπισμό ενός αλλά 28 εξωπλανητών.
Τι σημαίνει αυτό για τους επιστήμονες? Όπως λέει ο Geoffrey Marcy (Καθηγητής Αστρονομίας στο Berkeley,και επικεφαλής της ομάδας που τους εντόπισε), αρχίζουμε να αντιλαμβανόμαστε ότι το σπίτι μας δεν είναι κάτι τόσο σπάνιο στο Σύμπαν.

Οι νέες τεχνικές επιτρέπουν στους επιστήμονες να εντοπίσουν πιο εύκολα εξωπλανήτες που δεν είναι τεράστιοι, ωστόσο ακόμα δεν μπορούμε να δούμε σώματα του μεγέθους της Γης.
Πάντως οι αέριοι γίγαντες που έχουν εντοπιστεί και μοιάζουν με τον Δία και τον Κρόνο, περιφέρονται επίσης σε τροχιές μακρυά από το άστρο τους. Κάτι που οι επιστήμονες ερμηνεύουν σαν ισχυρή ένδειξη ότι πρόκειται για συνηθισμένη δομή στα πλανητικά συστήματα.

4 από τα συστήματα έχουν επίσης περισσότερους πλανήτες (ήδη προχτές διαβάζαμε αναλυτικά σχετικά).

Επιπλέον εντοπίστηκαν 7 καφέ νάνοι και άλλα 2 σώματα που ακόμα δεν έχει αποφασιστεί σε ποια κατηγορία ανήκουν.


Πάντως ο πιο αξιοπερίεργος πλανήτης παραμένει ο GJ436b, που περιφέρεται γύρω από το Gliese 436 και είναι καλυμμένος με "καυτό πάγο".


GJ 436b, artist's conception (NASA)


Η πυκνότητά του έχει υπολογιστεί σε 2.2grams/cc, κάτι που οδηγεί (τους επιστήμονες) στο συμπέρασμα ότι αποτελείται κατά 50% από πέτρα και κατά 50% από νερό, πιθανόν με μικρά ποσά υδρογόνου και ηλίου.
Έχει δηλαδή μια εσωτερική σύσταση ενός υβριδίου Σούπερ Γης/Ποσειδώνα, με βραχώδη πυρήνα ο οποίος περιβάλλεται από σημαντική ποσότητα νερού συμπιεσμένου σε στερά μορφή κάτω από υψηλές πιέσεις και θερμοκρασίες.

Αν και κοντά στο άστρο του (3% της απόστασης Ήλιου-Γης, με τροχιά 2.6 μέρες), δεν έχει κυκλική τροχιά όπως οι αέριοι γίγαντες που εντοπίστηκαν σε αντίστοιχες αποστάσεις από τα άστρα τους.
Αντίθετα, η τροχιά του είναι ελλειπτική, που σημαίνει πως μπορεί να υπάρχει και άλλος πλανήτης σε πιο μακρυνή τροχιά.



Sunday, May 27, 2007

Plain Algebra: The Lord of the Rings

(για τον guitarlika που το ζήτησε!)

Μια Ομάδα (G, +) είναι ένα σύνολο G μαζί με μια δυαδική πράξη + στο G η οποία ικανοποιεί τις εξής συνθήκες:


- Το G είναι κλειστό ως προς την +, δηλαδή για κάθε a,b στο G το a+b ανήκει επίσης στο G
- Είναι προσεταιριστική, δηλαδή για κάθε a,b,c στο G, (a+b)+c = a+(b+c)
- Έχει ουδέτερο στοιχείο, δηλαδή υπάρχει e στο G ε.ω. για κάθε a στο G e+a=a+e=a
- Έχει αντίστροφο στοιχείο, δηλαδή για κάθε a στο G υπάρχει b στο G ε.ω. a+b=b+a=e

Αν επιπλέον η πράξη είναι αντιμεταθετική, δλδ για κάθε a,b στο G, a+b=b+a τότε η ομάδα λέγεται Αβελιανή.

Το ουδέτερο στοιχείο εύκολα αποδεικνύεται ότι είναι μοναδικό.
Στην περίπτωση που η πράξη είναι πρόσθεση το ουδέτερο στοιχείο συμβολίζουμε με 0, ενώ αν είναι πολ/σμός το συμβολίζουμε με 1.


Δακτύλιος
λοιπόν είναι μια αβελιανή ομάδα (R,+) όπου έχουμε και μια δεύτερη δυαδική πράξη *, ετσι ώστε για κάθε a,b,c στο R να ισχύει:


- a * (b * c) = (a * b) * c

- a * (b + c) = (a * b) + (a * c)
- (a + b) * c = (a * c) + (b * c)

Αν επιπλέον η πράξη * είναι αντιμεταθετική (δηλαδή a*b=b*a για κάθε a,b στο R) τότε λέμε ότι έχουμε αντιμεταθετικό δακτύλιο.
Aν υπάρχει ουδέτερο(μοναδιαίο) στοιχείο για την πράξη *, λέμε ότι έχουμε δακτύλιο με μοναδιαίο στοιχείο.


Παραδείγματα : ο δακτύλιος των πραγματικών, ο δακτύλιος των ακεραίων, ο δακτύλιος των 2x2 πραγματικών πινάκων.


Την έννοια του δακτυλίου εισήγαγε ο Richard Dedekind ενώ τον όρο (Zahlring - δακτύλιος αριθμών) χρησιμοποίησε ο David Hilbert στο άρθρο του Die Theorie der algebraischen Zahlkorper (Η Θεωρία των αλγεβρικών σωμάτων αριθμών) το 1897.


Η ιστορία της θεωρίας δακτυλίων είναι μεγάλη - αρκεί να αναφέρουμε ότι μέχρι κάποια εποχή οι αντιμεταθετικοί και οι μη αντιμεταθετικοί δακτύλιοι αποτελούσαν χωριστό πεδίο μελέτης.

Ο τομέας της Άλγεβρας, όπως ξέρουμε από το Σχολείο, αναπτύχθηκε αρχικά (από τους Άραβες, εξ ου και το όνομα) στην προσπάθεια να επιλυθούν εξισώσεις - αν και στην ανάπτυξη σχετικών αλγορίθμων μεγάλο έργο έχουν να επιδείξουν οι Έλληνες και Βαβυλώνιοι.

Ακόμα και σχετικά "στοιχειώδεις" εξισώσεις όπως η πολυωνυμική 5ου βαθμού, οδήγησαν τον Galois στην θεμελίωση της Θεωρίας Ομάδων (ήταν και ο πρώτος που χρησιμοποίησε τον όρο "Ομάδα").


Η θεωρία δακτυλίων αναπτύχθηκε σε μεγάλο βαθμό κατά την προσπάθεια να αποδειχθεί το τελευταίο θεώρημα του Fermat,
πχ για την περίπτωση n=3 o Euler χρησιμοποίησε τον δακτύλιο των αριθμών όπου a,b ακέραιοι.
Μάλιστα εδώ είναι ένα κλασσικό παράδειγμα δακτυλίου όπου η ανάλυση αριθμού σε γινόμενο πρώτων παραγόντων δεν είναι μοναδική

Το 4 πχ γράφεται ως 4=2*2 αλλά και 4=


Γι' αυτό και είναι τόσο φανερή η συγγένεια με την Θεωρία Αριθμών, ακόμα και στην συχνότητα με την οποία σε ασκήσεις εμφανίζονται δακτύλιοι Z modn - και έτσι, αναφέραμε ήδη ένα μεγάλο πεδίο που βρίσκουν εφαρμογή οι δακτύλιοι:

Θεωρία Αριθμών και, πιο συγκεκριμένα αλλά όχι μόνο, στην παραγοντοποίηση, κωδικοποίηση και κρυπτογράφηση.

Στο μινι αφιέρωμα στην Τοπολογία είχα αναφερθεί σε Πολλαπλότητες, που είναι άλλο ένα σημείο όπου οι δακτύλιοι και οι ομοιομορφισμοί δακτυλίων βρίσκουν εφαρμογή.

Στην Αλγεβρική Τοπολογία όμως μεγάλη εφαρμογή έχει και η Θεωρία Ομάδων, βοηθώντας μας να περιγράψουμε τις αναλλοίωτες.

Η Θεωρία Ομάδων επίσης έχει εφαρμογές στην Συνδυαστική, αλλά και στην Χημεία (πχ ταξινόμηση κρυσταλλικών δομών), στην Φυσική (Lorentz Group) και όλα αυτά βασίζονται κατά κύριο λόγο στό ότι η Ομάδα μπορεί να μάς βοηθήσει στην μελέτη της συμμετρίας - και μάλιστα της συμμετρίας της εσωτερικής δομής.
Τέλος μια πολύ "διάσημη" Ομάδα είναι η Ομάδα Lie.


Κυρίως όμως και πάνω από όλα όπως είχε πει ο
G.H. Hardy

"Pure mathematics is on the whole distinctly more useful than applied. For what is useful above all is technique, and mathematical technique is taught mainly through pure mathematics."


*Ως μουσικό χαλί προτείνω το "don't know much about Algebra..", Wonderful World - Sam Cooke:)


Saturday, May 26, 2007

Mastered the Art: Factoring Largest Special Hard-to-Factor Number


Χρειάστηκαν 11 μήνες και η συνεργασία 3 διεθνών ιδρυμάτων (Ecole Polytechnique Federale de Lausanne - EPFL, the University of Bonn, NTT- Japan), κατάφεραν όμως τελικά να αναλύσουν σε γινόμενο πρώτων παραγόντων έναν αριθμό με 307 ψηφία.
Πρόκειται για τον (21039-1), και αυτό που αυξάνει περισσότερο την δυσκολία είναι ότι βρίσκεται πολύ κοντά σε δύναμη του 2.

Η παραγοντοποίηση έγινε δυνατή χάρη σε ένα κόσκινο, ή αλλιώς τον αλγόριθμο special number field sieve (SNFS), ο οποίος αναπτύχθηκε το 1988, εδώ το επίσημο site, εδώ η σχετική καταχώρηση στην wikipedeia - ευτυχώς για όλους μας, η ομορφιά των Μαθηματικών βρίσκεται στα ίδια τα Μαθηματικά και όχι σε περιγραφές/περιλήψεις.



Βέβαια για όσους χρειάζονται και εφαρμοσμένη αξία υπάρχει και μάλιστα για έναν τομέα που θεωρείται προτεραιότητας: information security. Στην εποχή λοιπόν που τόσα πολλά εξαρτώνται από την καλά κρυπτογραφημένη πληροφορία, φαίνεται μια πιθανή ρωγμή - κυρίως όσον αφορά τεχνικές που βασίζονται σε 1024-bit encryption και ειδικά τον αλγόριθμο RSA
(όπου για την κρυπτογράφηση χρησιμοποιείται ένας μεγάλος σύνθετος αριθμός, γινόμενο δυο μεγάλων πρώτων με περίπου 150 ψηφία ο καθένας).

Φυσικά με τόσο μεγάλο "εφαρμοσμένο" ενδιαφέρον, η ρωγμή ήδη πιστεύω να έχει καλυφτεί ή τέλος πάντων να έχουν ξεκινήσει την σχετική σοβαρή μελέτη.



*O τίτλος στα πλαίσια του "τα μαθηματικά και η μουσική είναι κοντινοί συγγενείς",
Μastered the Αrt by Greyboy, Nicola Conte remix.


Friday, May 25, 2007

Solar Activity

Image: NASA/STEREO



Όπως φαίνεται ένα βήμα ακόμα έγινε στον τομέα της πρόγνωσης ηλιακών καταιγίδων.
Ο Dr. Arik Posner του SwRI, ο οποίος συνεργάζεται με τη NASA, έχει ήδη αναπτύξει μια μέθοδο που είναι σε θέση να προειδοποιεί ως και μια ώρα πριν. Χρόνος που μπορεί να είναι αρκετός σε πολλές περιπτώσεις.

Η μέθοδος βασίζεται στην ανίχνευση των ελαφρύτερων, πολύ γρήγορων, ηλεκτρονίων τα οποία προηγούνται από τα πρωτόνια και τα βαρύτερα ιόντα. Στην συνέχεια θα μπορεί να εκτιμήσει πότε και με πόση ένταση θα ακολουθήσουν τα υπόλοιπα.
Αυτό έγινε δυνατό χάρη στο Comprehensive Suprathermal and Energetic Particle Analyzer (COSTEP) του SOHO.
Πάντως, όπως λέει και ο ίδιος o Posner, η μέθοδος ακόμα χρειάζεται τελειοποίηση.

Προς το παρόν, ένα από τα πιο πρόσφατα και μεγαλύτερης λεπτομέρειας βίντεο από το SOHO.


Lost in Translation

you say either i say either, και



-What is "pi"?

-Mathematician: Pi is the ratio of the circumference of a circle to its diameter.
Engineer: Pi is about 22/7.
Physicist: Pi is 3.14159 plus or minus 0.000005
Computer Programmer: Pi is 3.141592653589 in double precision.
Nutritionist: You one track math-minded fellows, Pie is a healthy and delicious dessert!


O Mηχανισμός των Αντικυθήρων στο Manhattan

(Και όχι μόνο)
Σήμερα ξεκινά στο Children’s Museum of Manhattan η έκθεση :
Gods, Myths & Mortals: Discover Ancient Greece.

Ανάμεσα στα υπόλοιπα εκθέματα/αφιερώματα, θα υπάρχει ειδική παρουσίαση του Μηχανισμού των Αντικυθήρων.
Αναλυτικότερα εδώ.


Thursday, May 24, 2007

Κομήτης εξαφάνισε την φυλή των Clovis?

Οι Clovis έζησαν στην Βόρειο Αμερική 13,000 χρόνια πριν, ώσπου ο πολιτισμός τους σχεδόν αφανίστηκε μαζί με αρκετα είδη ζώων.
Κάτι που σύμφωνα με αρκετούς επιστήμονες οφείλεται σε μια -γνωστή- αντιστροφή των ωκεάνειων ρευμάτων, που σηματοδότησε την αρχή μιας 1000ετούς ψυχρής περιόδου (σε παγκόσμιο κλίμακα).
Η κοινώς αποδεκτή θεωρία λέει ότι η αλλαγή αυτή οφείλεται σε λιώσιμο πάγων στο εσωτερικό της Βορείου Αμερικής.
Ωστόσο, μια νέα θεωρία προτείνει 26μελής επιστημονική ομάδα : σύμφωνα με αυτήν, αιτία ήταν η έκρηξη κάποιου μεγάλου εξωγήινου σώματος πάνω από το Φύλλο Πάγου βορείως των Μεγάλων Λιμνών.

Για την έρευνα μελετήθηκαν δείγματα από στρώματα του εδάφους σε περίπου 50 τοποθεσίες της εποχής των Clovis στην Β.Αμερική, και με χρονολογία την αρχή της ψυχρότερης αυτής περιόδου (Younger Dryas Event).

Στην σύνθεση λοιπόν των δειγμάτων ανιχνέυτηκαν αρκετοί τύποι υλικών που δεν βρίσκουμε σε αφθονία στην Γη, όπως νανοδιαμάντια (τα οποία συναντώνται σε μετεωρίτες) αλλά και μόρια άνθρακα που περιέχουν το He3, το γνωστό σπάνιο ισότοπο το οποίο βρέθηκε και στην Σελήνη.

Ο Richard Firestone, από τους επικεφαλής της έρευνας, λέει ότι για το καθένα από αυτά ξεχωριστά θα μπορούσε να βρεθεί μια εξήγηση αλλά αν τα συγκεντρώσουμε μαζί αποτελούν καθαρή ένδειξη για ύπαρξη πρόσκρουσης.
Οι επιστήμονες της ομάδας θεωρούν πως το σώμα που προκάλεσε την καταστροφή ήταν κομήτης.

Η σχετική ανακοινωση ήταν προγραμματισμένη για χθες, στην ετήσια σύνοδο της Αμερικανικής Γεωφυσικής Ένωσης, στο Acapulco.


Wednesday, May 23, 2007

Το πολυαναμενόμενο close up στην μεγάλη θάλασσα του Τιτάνα.


Image Credit: NASA/JPL


Η φωτογραφία από τις 12 Μαΐου 2007 κατά την 31η διέλευση του Cassini από τον Τιτάνα.
Αυτό που ξεχωρίζει στην φωτογραφία είναι ότι συγκρίνοντας με άλλα υγρά σώματα στον Τιτάνα, παρατηρείται απουσία φωτεινότερων περιοχών μέσα στα σκούρο υγρό (μάλλον συνδυασμός μεθανίου και αιθανίου). Κάτι που σημαίνει πως το βάθος σε αυτό το σημείο είναι αρκετές δεκάδες μέτρα.
Επίσης, εκτός από κανάλια, κόλπους και διάφορα άλλα τυπικά χαρακτηριστικά, διακρίνονται απομονωμένα νησιά τα οποία ακολουθούν την ίδια κατεύθυνση με την χερσόνησο προς τα κάτω. Πιθανότατα αποτελούν τμήμα κορυφογραμμής που κάποια στιγμή πλημμύρισε.

Η έκταση που φαίνεται στην φωτογραφία είναι περίπου 160 επί 270km, και βρίσκεται στις 70 μοίρες βόρειο πλάτος και 310 μοίρες δυτικά.


Εντοπίστηκε σύστημα περισσοτέρων πλανητών.

Δυο πλανήτες όμοιοι με τον Δία που περιφέρονται σε τροχιά γύρω από το άστρο τους εντοπίστηκαν από τους αστρονόμους του Παν/μίου του Texas, William Cochran και Michael Endl σε συνεργασία με τους φοιτητές Robert Wittenmyer και Jacob Bean.
Οι παρατηρήσεις έγιναν με το Hobby-Eberly Telescope (HET) στο McDonald Observatory.

Το άστρο είναι ο HD 155358 στον αστερισμό του Ηρακλή, και οι δυο αστρονόμοι το παρατηρούν από το 2001. Είναι ελαφρώς πιο ζεστό από τον Ήλιο αλλά μικρότερο σε μέγεθος, ενώ περιέχει μόνο 20% της ποσότητας των μετάλλων που περιέχει ο Ήλιος. Ο Bean με βάση την σύνθεση του άστρου υπολόγισε την ηλικία του σε περίπου 10 δισ.χρόνια.

Ο ένας πλανήτης έχει περίοδο περιφοράς 195 ημερών και μάζα τουλάχιστον 90% της μάζας του Δία, ενώ η απόστασή του από το άστρο είναι 0.6AU.
O δευτεροςς έχει περίοδο περιφοράς 530 ημερών σε απόσταση 1.2AU με μάζα τουλάχιστον 50% της μάζας του Δία.

Χρησιμοποιώντας τον supercomputer Lonestar, οι αστρονόμοι υπολόγισαν τις τροχιές των δυο πλανητών για τα επόμενα 100 εκ. χρόνια.
Οι δυο πλανήτες περιφέρονται σε τροχιές κοντά η μια στην άλλη και έτσι έχουν βαρυτική αλληλεπίδραση.
Αυτό που φάνηκε με βάση τους υπολογισμούς είναι πώς οι τροχιές αλλάζουν με την πάροδο του χρόνου: αρχικά έχουν μεγαλύτερη εκκεντρότητα, μετά γίνονται περισσότερο κυκλικές και μετά πάλι η εκκεντρότητα αυξάνει. Είναι μάλιστα ένα σταθερό μοντέλο που επαναλαμβάνεται καθε 3,000 χρόνια.
Σύμφωνα με τον Wittenmyer, όταν η μια τροχιά είναι πιο κυκλική η άλλη έχει μεγαλύτερη εκκεντρότητα, και αντιστρόφως. Δηλαδή, ανταλάσσουν εκκεντρότητες!

Το πιο σημαντικό πάντως για τους επιστήμονες είναι το ότι έχουν νέα στοιχεία για να εξετάσουν τις θεωρίες σχηματισμού πλανητών, και τα δυο σχετικά (ανταγωνιστικά) μοντέλα που υπάρχουν.


Νέα στοιχεία για τους δακτυλίους του Κρονου

Image Credit: NASA/JPL/University of Colorado


Εντυπωσιακό το τεχνητό χρώμα, ακόμα πιο εντυπωσιακές ήταν οι ανακαλύψεις για τους επιστήμονες:
για να κατασκευαστει η εικόνα χρησιμοποιήθηκαν πολλές παρατηρήσεις, που έγιναν από το Cassini (ultraviolet imaging spectrograph - UVIS) κατά την διάρκεια εκλείψεων άστρων.
Αυτό που παρατηρούσαν οι επιστήμονες ήταν η λαμπρότητα του άστρου καθώς οι δακτύλιοι περνούσαν από μπροστά του - εκτιμώντας έτσι την ποσότητα της ύλης δακτυλίων ανάμεσα στο σκάφος και το άστρο.

Έτσι, απέκτησαν την πιο λεπτομερή ως τώρα άποψη του δακτυλίου Β.
Και αυτο που βρήκαν ήταν πως η μάζα του είναι διπλάσια από όση είχε εκτιμήσει το Voyager το 81. Η λάθος εκτίμηση οφείλεται στο ότι τα μόρια δεν είναι κατανεμημένα σε ένα όμοιόμορφο νέφος (όπως περίμεναν οι επιστήμονες), αλλά σχηματίζουν ομάδες που μπορούμε να φανταστούμε σαν μεγαλύτερα μόρια τα οποία έχουν κενά ανάμεσα τους ενώ συγκρούονται διαρκώς.

Όπως λέει χαρακτηριστικά ο Larry Esposito, μέλος της ερευνητικής ομάδας του UVIS:
"αν βρισκόμασταν σε ένα αεροπλάνο κάτω από τους δακτυλίους του Κρόνου, θα βλέπαμε τις στιγμιαίες λάμψεις του ηλιακού φωτός καθώς περνάει από τα κενά, ενώ στην συνέχεια θα ακολουθούσε σκοτάδι, κ.ο.κ."


Monday, May 21, 2007

blue velvet

Image Credit: NASA/JPL/Space Science Institute


Οι δακτύλιοι του Κρόνου στο infrared, από το Cassini.



European Space Policy

Mια λέξη που σπάνια χρησιμοποιώ στο μπλογκ, αλλά μια που είμαστε Ευρωπαίοι μάς αφορά:
Αύριο λοιπόν η EU αποφασίζει για την κοινή Ευρωπαϊκή Πολιτική στο Διάστημα (European Space Policy - ESP).
Η σχετική συνεδρίαση θα μεταδοθεί ζωντανά από τo site της ESA (ώρα 18:00GMT)

H ESA πάντως δεν μένει στην απομόνωση, αλλά συνεχίζει τις συνεργασίες με αντίστοιχες υπηρεσίες χωρών και εκτός Ευρώπης.
Αρχές Μαιου υπήρξαν οι συναντήσεις με τα μέλη της ιαπωνικής JAXA, στα πλαίσια της συνεργασίας για την αποστολή του δορυφόρου EarthCARE.

Είναι μια αποστολή που έχει σκοπό να μάς βοηθήσει στην καλύτερη κατανόηση της λειτουργίας του κλιματικού συστήματος της Γης.
Για να το επιτύχει, θα μελετήσει την σχέση ανάμεσα στην 3διάστατη δομή των νεφών και των aerosoles (αερολυμάτων), και της ακτινοβολίας.


Στους επόμενους μήνες ξεκινάει η φάση Β, ενώ η ολοκλήρωση της προετοιμασίας και η έναρξη της αποστολής είναι σχεδιασμένη για το 2013.


Sunday, May 20, 2007

Υπερβολική συγκέντρωση CO2 (αλλά και ζωής) στην Ανταρκτική + the meltdown?

Άλλη μια έρευνα, από αυτές που μέχρι μερικά χρόνια πριν πήγαιναν στα αζήτητα με τον χαρακτηρισμό καταστροφολογίες, υπερβολές κλπ.

Φαίνεται λοιπόν πως το CO2 στον Νότιο Ωκεανό γύρω από την Ανταρκτική έχει φτάσει τέτοια επίπεδα, ώστε είναι πλέον αδύνατο να απορροφηθεί περισσότερο, και από εδώ και πέρα θα πηγαίνει όλο στην ατμόσφαιρα.
Ναι, ακριβώς, βοηθώντας στην επιτάχυνση της υπερθέρμανσης του πλανήτη.


Αυτά, ενώ μόλις πρόσφατα επιστημονική ομάδα από ερευνητές της NASA και πανεπιστημιακούς, βρήκε στοιχεία για το λιώσιμο μεγάλου τμήματος πάγου στην δυτική Ανταρκτική τον Ιανουάριο του 2005.


Image Credit: NASA/JPL


Είναι η πρώτη φορά που ο δορυφόρος Quicksat ανιχνεύει μια τόσο μεγάλη έκταση πάγου της Ανταρκτικής που έλιωσε εξαιτίας της ανόδου της θερμοκρασίας, η πιο σημαντική για τις τελευταίες 3 δεκαετίες μάλιστα.
(Για να πάρουμε μια εικόνα, μιλάμε για μια περιοχή του μεγέθους της california, ύψους έως και 2,000m από την στάθμη της θάλασσας).
Επικεφαλής της έρευνας ήταν οι : Son Nghiem ( JPL/NASA) και Konrad Steffen (of the Cooperative Institute for Research in Environmental Sciences at the University of Colorado).



Την ίδια στιγμή πάντως, άλλη μια έρευνα για την ίδια περιοχή, μάς πληροφορεί ότι σε τμήμα του βρέθηκαν 700 νέα είδη ζωής, τα οποία ως τώρα μας ήταν παντελώς άγνωστα.
(επικεφαλής : Angelika Brandt/Zoological Institute&Zoological Museum,University of Hamburg)

Όλα αυτά τα εξωτικά είδη ζωής στα βαθιά, παγωμένα και κατασκότεινα νερά της Weddell Sea.

Image Credit: Jacques Descloitres, MODIS Land Rapid Response Team, NASA/GSFC




(*Μια που είναι και Κυριακή, αυτή είναι η κατάλληλη στιγμή για να ξαναδούμε τα Ice Age I & II!)


Τα geysers του Εγκέλαδου

Οι ρωγμές στον Εγκέλαδο πιθανόν να είναι η μυστηριώδης πηγή θερμότητας του δορυφόρου του Κρόνου, που έχει τόσο ενδιαφέρον.
Υπό την επίδραση λοιπόν των παλλιροιακών δυνάμεων του Κρόνου, οι ρωγμές αυτές ανοίγουν και κλείνουν κάθε μέρα* και μέσω της τριβής παράγεται θερμότητα, ικανή να εξαχνώσει τον πάγο δημιουργώντας τα γνωστά geysers.
*μέρα στον Εγκέλαδο, = 1.37 γήινες μέρες



Image : NASA


Στην φωτογραφία οι λεγόμενες Tiger Stripes, τις οποίες εντόπισε το Cassini στη νότια πολική περιοχή του Εγκέλαδου, και έχουν μήκος 120km .
Καθώς είναι θερμότερες από το περιβάλλον τους, οι επιστήμονες πιστεύουν πως είναι η πηγή των εκρήξεων. Επίσης, τα στοιχεία του Cassini δείχνουν ότι οι στήλες geysers αποτελούνται από ατμό νερού, κάτι που θεωρείται ένδειξη για ύπαρξη υγρού νερού κάτω από τον πάγο.


Saturday, May 19, 2007

Η κίνηση των νεφών αερίου στον Ωρίωνα


Image courtesy of JCMT


Το τηλεσκόπιο James Clerk Maxwell (Mauna Kea) μάς επιτρέπει να δούμε και animation με τα νέφη αερίου από τα οποία σχηματίζονται νέα άστρα, στο νεφέλωμα του Ωρίωνα.
Το πιο συναρπαστικό είναι ότι οι εικόνες προέρχονται από το φάσμα μη ορατής ακτινοβολίας ανάμεσα στο υπέρυθρο και τα μικροκύματα, δλδ το submillimeter. Μέχρι τώρα, η μετατροπή των δεδομένων σε εικόνα ήταν πολύ πιο πολύπλοκη και η ακρίβεια ήταν ..απλά σε άλλη κλάση.
Νέα εποχή λοιπόν για τις παρατηρήσεις με το JCMT, χάρη στα δυο νέα όργανα HARP και ACSIS.


Friday, May 18, 2007

I saw the crescent...

Όμορφο θέαμα αύριο το βράδυ, αρκεί να στρώσει ο καιρός! Η Σελήνη, στο 15%, θα βρίσκεται πολύ κοντά στην Αφροδίτη - δεν χρειάζονται ιδιαίτερες οδηγίες:
αν κοιτάξουμε την Σελήνη, θα φαίνεται σίγουρα και η Αφροδίτη εκεί κοντά.
Αύριο κάποια ώρα (λίγο μετά το ηλιοβασίλεμα) θα είναι επίσης ορατός και ο Ερμής , όχι όμως το ίδιο έντονα.




Credit & Copyright: Fred Espenak , www.MrEclipse.com


Στην εντυπωσιακή φωτογραφία πάντως φαίνεται κάτω αριστερά και ο Άρης, ενώ πάνω αριστερά πεντακάθαρα η Αφροδίτη
Επιπλέον, βλέπουμε να διαγράφεται όλη η σφαίρα της Σελήνης, κάτι που είχε παρατηρήσει ο Leonardo da Vinci και μερικές φορές αποκαλείται "the old moon in the young moon's arms."
Στην σελίδα της NASA πολύ περισσότερα και ενδιαφέροντα σχετικά.




*ο τίτλος του ποστ, φυσικά... Waterboys.


Thursday, May 17, 2007

Hot ice exoplanet

Άλλος ένας, εντελώς ξεχωριστός, εξωπλανήτης. Βρίσκεται σε τροχιά γύρω από το άστρο GJ 436 (30 έτη φωτός από την Γη) και είχε εντοπιστεί από το 2004, ωστόσο μετά από νέες παρατηρήσεις προέκυψαν και τα νέα ενδιαφέροντα συμπεράσματα.

Θεωρείται ότι αποτελείται κυρίως από νερό,το οποίο ωστόσο βρίσκεται σε μια μορφή "καυτού πάγου". Ενώ η σύνθεση της ατμόσφαιρας του είναι δεν είναι βέβαιη αλλά μπορεί να περιέχει υδρογόνο ήλιο και ατμό νερού.

Ο εξωπλανήτης ανήκει στους λεγόμενους transiting exoplanets - αυτοί δηλαδή που καθώς τους παρατηρούμε από την Γη βλέπουμε να περνάνε μπροστά από το αστρο τους. Έτσι, αναλύοντας την μεταβολή που προκαλείται στο φως μπορούν να βρεθούν στοιχεία για την σύνθεση και την δομή του πλανήτη (ενώ η μέθοδος που χρησιμοποιείται γενικά για τον εντοπισμό τους, radial velocity method, δίνει πολύ γενικά στοιχεία για το μέγεθος της τροχιάς και μια εκτίμηση της μάζας).
Πρόκειται λοιπόν για τον μικρότερο transiting εξωπλανήτη που έχει παρατηρηθεί, και φαίνεται πως οι συνθήκες εκεί είναι πολύ παράξενες - σε σχέση πάντα με όσα ξέρουμε ως τώρα.

Καθώς ο πλανήτης είναι περίπου του μεγέθους του Ποσειδώνα, είναι τόσο συμπαγής ώστε να μην μπορεί να αποτελείται κυρίως από αέριο H (όπως ο Δίας), αλλά όχι αρκετά συμπαγής ώστε να είναι μια βραχώδης "super Γη".
Αυτό που πιστεύουν οι επιστήμονες είναι πως αποτελείται από μια εξωτική μορφή νερού.

Αν και το άστρο του είναι αρκετά πιο κρύο από τον Ήλιο, ο πλανήτης βρίσκεται 13 φορές κοντύτερά του από ότι ο Ερμής από τον Ήλιο - η τροχιά του διαρκεί 2.6 γήινες μέρες.
Έτσι η ατμόσφαιρα θα πρέπει να έχει 300C και περισσότερο, κάτι που αναγκάζει το νερό της ατμόσφαιρας να βρίσκεται σε μορφή ατμών. Οι υψηλές όμως πιέσεις στο εσωτερικό του πλανήτη θα συμπιέζουν το νερό τόσο ώστε να μένει στερεό ακόμα και σε θερμοκρασία εκατοντάδων βαθμών Κελσίου, που είναι οι αναμενόμενες θερμοκρασίες στον πλανήτη.
Υπάρχει μια ποικιλία από εξωτικό "καυτό πάγο" σε τέτοιες συνθήκες, πχ "Ice VII" ή "Ice X".

Μια τέτοια σύνθεση θα έμοιαζε πολύ με αυτή του Ποσειδώνα, και είναι ακριβώς αυτό που θα είχαμε αν ο Ποσειδώνας πλησίαζε πιο κοντά στον Ήλιο και η θερμοκρασία του έφτανε τους 300C.


Είναι η πρώτη φορά που έχουμε ανίχνευση transiting εξωπλανήτη μικρότερου σε μέγεθος από αέριο γίγαντα.
Κάτι που θεωρείται σαν σημείο-σταθμός στην εξερεύνηση των εξωπλανητών και φυσικά την αναζήτηση πλανητών που μπορούν να κατοικηθούν, κι αυτό γιαί προς το παρόν έχουμε ανιχνεύσει ένα μικρό μόνο τμήμα των άστρων του γαλαξία μας.
Το ότι έχει ήδη βρεθεί ένας τέτοιος πλανήτης σημαίνει ότι θα μπορούσαν να υπάρχουν παρόμοιοι πλανήτες,και πιθανόν κάποιοι που να βρίσκονται στην ιδανική ατμόσφαιρα ώστε να έχουν ωκεανούς.


Wednesday, May 16, 2007

Webby Awards 2007 : Hubblesite.org

Ένα από τα αγαπημένα μας sites λοιπόν, πήρε το βραβείο.
Καλή συνέχεια, HubbleSite!


Mathematica 6

Αν και γενικώς με τα μόνα προγράμματα που ασχολούμαι στο blog είναι freeware, νομίζω πως όλοι θυμόμαστε με συγκίνηση την πρώτη γνωριμία μας με το Μathematica.
Κυκλοφόρησε λοιπόν η έκδοση 6, με κeyword το "instant interactivity" και με τόσες αλλαγές, όπως λέει ο Stephen Wolfram, που παραλίγο θα του άλλαζαν και το όνομα συνολικά. Ευτυχώς έδωσαν βάρος στο βαρύ όνομα (!!!ναι, το έγραψα κι αυτό) και άλλαξαν μόνο αριθμό έκδοσης.
Περισσότερα συν demo,στο site.


Δακτύλιος σκοτεινής ύλης από το Hubble

Image : NASA, ESA, M.J. Jee and H. Ford (Johns Hopkins University)



Και ο γνωστός (πλέον) "δακτύλιος" σκοτεινής ύλης, που εντόπισε το Hubble.
Βρίσκεται στο σμήνος ZwCl0024+1652 σε απόσταση 5 δισ έτη φωτός από την Γη, και έχει διάμετρο 2.6 έτη φωτός.

Ο James Jee (Johns Hopkins University), μέλος της ομάδας που εντόπισε τον δακτύλιο λέει ότι του πήρε περίπου έναν χρόνο να βεβαιωθεί ότι είναι πραγματικά εκεί! (αρχικά πίστευε ότι μπορεί να οφείλεται σε πρόβλημα κατά στο data reduction)
Τελικά βρήκε μια παλιότερη έρευνα του 2002 από τον Oliver Czoske (Argelander-Institut fur Astronomie/Bonn) που ανέφερε ότι το σμήνος είχε συγκρουστεί με κάποιο άλλο, 1 με 2 δισ χρόνια πριν.


Tuesday, May 15, 2007

Sideways - Milky Way's Way

Δεν ξέρω αν το ηλιακό μας σύστημα είχε too much cosmic booze, φαίνεται πάντως πως η φυσσαλίδα που το περικλείει ταξιδεύει πλαγίως, μέσα στον Γαλαξία.
Καθώς λοιπόν περιφέρεται, το επίπεδό του είναι σχεδόν κάθετο και οχι παράλληλο προς αυτό του Γαλαξία- κάτι το οποίο πιστεύαμε μέχρι τώρα.


Οι ενδείξεις για αυτήν την γωνία εντοπίστηκαν στην ηλιόσφαιρα (heliosphere), την οποία μπορούμε να φανταστούμε σαν μια φυσσαλίδα που περικλείει το ηλιακό σύστημα, φτάνοντας πολύ πέρα από την τροχιά του Πλούτωνα.



Image : NASA


Σχηματίζεται δε από τον ηλιακό άνεμο, καθώς αυτός φεύγει από τον Ήλιο με υπερηχητική ταχύτητα (αρκετές εκατοντάδες km/sec).
Σε κάποιο σημείο, ο υπερηχητικός αυτός άνεμος αναγκάζεται να χαμηλώσει την ταχύτητά του περνώντας κάτω από την ταχύτητα του ήχου.
Αυτό γίνεται εκεί που συνανταει το τοπικό διαστρικό μέσο (LISM/ Local Interstellar Medium) και αντιδρά με αυτό, περνώντας από το λεγόμενο σοκ τερματισμού (termination shock), που υπολογίζεται στις 75-90 AU.
Από εκεί συνεχίζει να κινείται με την νέα χαμηλή ταχύτητα ώσπου φτάνει στα όρια της ηλιόσφαιρας με το διαστρικό μέσο, δηλαδή την ηλιόπαυση (heliopause) και είναι και εκεί που στείλαμε τα Voyager + Pioneer.

Ακριβώς τα Voyager Ι&ΙΙ έστειλαν πρόσφατα δεδομένα, τα οποία δείχνουν ότι εκτός το ότι είναι οβάλ και όχι σφαιρική, η ηλιόσφαιρα υφίσταται και ακόμα μια παραμόρφωση : το βόρειο ημισφαίρειο εκτείνεται προς τα έξω ενώ το νότιο συμπιέζεται προς το εσωτερικό.
Η Merav Opher(George Mason University/Virginia) και η επιστημονική της ομάδα, ανέλυσαν τα δεδομένα μέσω προσομοιώσεων με Η/Υ και κατέληξαν στο ότι η ασυμμετρία εξηγείται αν το τοπικό γαλαξιακό μαγνητικό πεδίο (ακριβώς έξω από τα όρια του ηλιακού μας συστήματος) σχηματίζει γωνία 60-90 μοιρών με το επίπεδο του Γαλαξία.
Το γαλαξιακό μαγνητικό πεδίο επηρεάζει τον προσανατολισμό της ηλιόσφαιρας, αναγκάζοντάς την να σχηματίσει αυτήν την γωνία.


Υπέροχα νέα για άλλη μια φορά, και για άλλη μια φορά επιβεβαιώνεται η ρήση του Einstein :
"The most incomprehensible thing about the universe is that it is comprehensible."


Monday, May 14, 2007

Η διπλή δίνη της ΑΦροδίτης, από το Venus Express



Image : ESA/Venus Express

Νέα στοιχεία για την διπλή δίνη πάνω από τον Νότιο Πόλο της Αφροδίτης, χάρη στο Venus Express της ESA που μάς έδωσε τα σχετικά video.
Το Venus Express μπήκε σε τροχιά γύρω από την Αφροδίτη το 2006, και αμεσως εντόπισε έναν σχηματισμό που φαινόταν σαν τυφώνας με δύο μάτια, στα σύννεφα πάνω από τον Νότιο Πόλο του πλανήτη. Οι επιστήμονες πιστεύουν πως αυτό οφείλεται σε πολύ δυνατούς ανέμους που κινούνται με δυτική φορά σε όλον τον πλανήτη, χωρίς ωστόσο να μπορούν να εξηγήσουν την παρουσία δύο και όχι μίας δινών.

Τα βίντεο κατασκευάστηκαν με χρήση του σπεκτρομέτρου VIRTIS (Ultraviolet, Visible and Near-Infrared Mapping Spectrometer).
Οι εικόνες που χρησιμοποιήθηκαν έχουν ημερομηνία από 7 ως 11 Απριλίου 2007.


Sunday, May 13, 2007

Νέα στοιχεία για την ατμόσφαιρα του Τιτάνα

Χάρη φυσικά στο Cassini (από το οποίο, με την ευκαιρία, περιμένουμε τα νέα στοιχεία για τις μεγάλες θάλασσες στα βόρεια).
Αυτό που ήξεραν λοιπόν οι επιστήμονες ήταν ότι η ατμόσφαιρα του Τιτάνα περιέχει οργανικά αεροζόλ, ή θολίνες (tholins), που σχηματίζονται από απλά οργανικά μόρια όπως Μεθάνιο και Άζωτο.
Μέχρι τώρα πιστευαν ότι οι θολίνες σχηματίζονται σε υψόμετρα αρκετών εκατοντάδων χιλιομέτρων, ωστόσο τα νέα δεδομένα από τα σπεκτρόμετρα του Cassini δείχνουν ότι η διαδικασία αυτή συμβαίνει σε υψόμετρα πάνω από 1,000km. Επίσης, οι αναλύσεις των δεδομένων δείχνουν και οτι ο τρόπος σχηματισμού είναι διαφορετικός από ότι θεωρούσαν ως τώρα.



Image (c) 2007 Southwest Research Institute

Το μεγάλο ενδιαφέρον οφείλεται στο ότι οι θολίνες θεωρείται πως περιέχουν χημικούς προπομπούς ζωής. Όπως είναι φανερό, η κατανόηση του τρόπου σχηματισμού τους μπορεί να βοηθήσει πολύ σημαντικά στην κατανόηση της προέλευσης της ζωής στο ηλιακό σύστημα.


Για άλλη μια φορά λοιπόν, καταλαβαίνουμε γιατί το Cassini "κόβει βόλτες" γύρω από τον συγκεκριμένο δορυφόρο του Κρόνου, και γιατί περιμένουμε κάθε νέα διέλευση με μεγάλο ενδιαφερον.



Image NASA/JPL/Space Science Institute
(O Τιτάνας, ενώ στο βάθος διακρίνεται ο Κρόνος)


Friday, May 11, 2007

HE 1523-0901 - Milky Way's ancient star


Image : ESO


H Dr. Anna Frebel (U of Texas) υπολόγισε με την βοήθεια του VLT στην Χιλή την ηλικία ενός πολύ παλιού άστρου του Γαλαξία μας. Πρόκειται για το HE 1523-0901, με την εκπληκτική ηλικία των 13.2 δις ετών - αν σκεφτεί κανείς ότι το Σύμπαν έχει ηλικία 13.7 δισ. χρόνια, κατανοούμε την έννοια "παλιό".
Τώρα το "υπολόγισε" είναι πολύ πιο σύνθετο από όσο ακούγεται, έχει πολύ ενδιαφέρον αλλά δεν έχω ώρα να γράψω παραπάνω, πάντως για να είναι ακριβής η μετρηση προαπαιτείται η ύπαρξη μεγάλων ποσοτήτων συγκεκριμένων ραδιενεργών όπως πχ Ουράνιο και Θόριο.

Όσο για το πώς το εντόπισε, η Dr. Frebel λέει ότι ήταν "informed serendipity."
(Και ναι, όσοι με γνωρίζουν και ξέρουν την αδυναμία μου στην ταινία Serendipity καταλαβαίνουν!)


Η πρώτη χαρτογράφηση εξωπλανήτη

Το θέμα μας μένει το ίδιο - άλλωστε είναι γνωστό ότι είναι από τα αγαπημένα θέματα του blog : εξωπλανήτες (και είναι και spotlight kid γενικώς τελευταία).
Για πρώτη φορά λοιπόν χαρτογραφήθηκε πλανήτης έξω από το ηλιακό μας σύστημα, με την βοήθεια του Spitzer.

Πρόκειται για τον HD 189733b, του οποίου το άστρο βρίσκεται σε απόσταση 60 ετών φωτός και είναι ελαφρώς πιο κρύο και μικρότερης μάζας από τον Ήλιο μας. Ο HD 189733b βρίσκεται σε απόσταση μόλις 3 εκ. μιλίων από το άστρο του, και ένας χρόνος εκεί διαρκεί 2.2 γήινες μέρες.
Ανήκει στους πλανήτες που διέρχονται ακριβώς μπροστά από το άστρο τους (όπως παρατηρούμε από την Γη), ενώ όπως και άλλοι Hot Jupiters υφίσταταιι παλιρροίκές δυνάμεις από το άστρο του όπως η Σελήνη στην Γη, και μόνο η μια μεριά του πλανήτη φωτίζεται από το άστρο.
Και, καθώς είναι αέριος γίγαντας και άρα δεν έχει στερεά επιφάνεια, αυτό που δείχνει ο χάρτης είναι χαρακτηριστικά των νεφών του.

Χρησιμοποιώντας λοιπόν το infrared του Spitzer, η Heather Knutson (Harvard) και η ομάδα της παρατήρησαν τον HD 189733b καθώς διερχόταν μπροστά από το άστρο του. Επειδή ο πλανήτης είναι τόσο μακρυά από την Γη και σε τόσο μικρή απόσταση από το άστρο του, αυτό που μπορεί να μετρηθεί είναι το συνολικό φως του συστήματος άστρο-πλανήτης.
Έτσι, αυτό που έψαχναν ήταν αλλαγές στο συνολικό ποσό. Στην συνέχεια αυτές οι διαφορές στο φως μεταφράστηκαν σε διαφορές θερμοκρασίας ανάμεσα στην πλευρά που έχουμε μέρα και στην πλευρά που έχουμε νύχτα.

και το "artist's conception"
Credit: David A. Aguilar (CfA)


Η πιο ζεστή περιοχή του πλανήτη είναι μια κηλίδα, δυο φορές μεγαλύτερη από την Μεγάλη Ερυθρά κηλίδα του Δία, που φτάνει τους 926C. Μάλιστα η κηλίδα δεν βρίσκεται στην περιοχή του "μεσημεριού", εκεί δηλαδή που το άστρο βρίσκεται κατακόρυφα πάνω από τον πλανήτη, αλλά βρίσκεται κάποια χιλιόμετρα προς τα ανατολικά.
Οι επιστήμονες πιστεύουν πως αυτό οφείλεται σε υπερηχητικούς ανέμους που επικρατούν στον πλανήτη, με την εκπληκτική ταχύτητα των 9,650kph, περίπου 8 φορές η ταχύτητα με την οποία ο ήχος ταξιδεύει στον αέρα.

Ωστόσο είναι ακόμα νωρίς για να υπάρξουν γενικεύσεις, και να χρησιμοποιηθεί σαν μοντέλο για άλλους Hot Jupiters. Το επόμενο βήμα λοιπόν τώρα -όπως λένε οι επιστήμονες- είναι να κοιτάξουν και σε άλλους και να διαπιστώσουν την ύπαρξη ή μη ανέμων.


Thursday, May 10, 2007

HD 149026b - some like it hot

Και πάλι ένας εξωπλανήτης στο προσκήνιο - ο λόγος για τον HD 149026b, του οποίου η θερμοκρασία μετρήθηκε στους 2,040C από τον Joseph Harrington (University of Central Florida) και την ομάδα του.

Ο Harrington λέει:
"HD 149026b is simply the most exotic, bizarre planet".
(και αυτή η πρόταση είναι αρκετή για να του δώσει μια θέση στο πάνθεον των favorites ουρανίων σωμάτων)

Χρησιμοποιώντας το Spitzer, οι αστρονομοι παρατήρησαν τον πλανήτη να εξαφανίζεται πίσω από το άστρο του και στην συνέχεια να ξαναεμφανίζεται. Αυτό που είδαν δεν ήταν ο πλανήτης μόνος του, αλλά το φως που έφτανε στο Spitzer.
Το συμπέρασμα λοιπόν είναι πως με τέτοια θερμοκρασία θα πρέπει να λάμπει μέσα στο διάστημα, απορροφώντας όλο το φως από το άστρο και εκπέμποντας ένα "χλωμό" κόκκινο στο υπέρυθρο- όπως λέει ο Harrington "It would look like an ember in space" (και ακούω ήδη την Imogen Heap να τραγουδάει embers of love, γενικώς πηγή έμπνευσης ο πλανήτης).
Τι σημαίνει αυτό? Ότι θα πρέπει (για να μην εκπέμπει το ηλιακό φως) να είναι κατάμαυρος, που είναι άλλο ένα πρωτοφανές στοιχείο για πλανήτη.

Εγκυκλοπαιδικά, πρόκειται για έναν εξωπλανήτη που ανακαλύφθηκε το 2005, έχει μέγεθος λίγο μικρότερο του Κρόνου (και είναι έτσι ο μικρότερος εξωπλανήτης που έχει μετρηθεί) ενώ θεωρείται πως έχει παρ'όλα αυτά πυρήνα με μάζα περίπου 70-90% της μάζας της Γης.


Wednesday, May 09, 2007

SN 2006gy -ο πιο λαμπρός supernova

H φωτογραφία του Chandra
(Credit: NASA/CXC/UC Berkeley/N.Smith et al.)


Οι επιστήμονες εντόπισαν την πιο λαμπρή αστρική έκρηξη που έχει καταγραφεί ποτέ, χάρη στο Chandra. Είναι κάτι για το οποίο έψαχναν επί χρόνια, ώσπου εντοπίστηκε τον Σεπτέμβριο του 2006. Την Δευτέρα ανακοίνωσαν τα αποτελέσματα της πολύμηνης έρευνάς τους.
Ο λόγος που το κάνει τόσο σημαντικό, δεν είναι απλά ότι πρόκειται για κάποιο νέο ρεκόρ αλλά ότι η ένταση είναι τόση, ώστε να προϋποθέτει την ύπαρξη κάποιου νέου τύπου μηχανισμού για την έκρηξη - ο οποίος ως τώρα είχε προβλεφθεί θεωρητικώς αλλά ποτέ δεν είχε παρατηρηθεί στην πράξη.

Η φωτεινότητα του supernova (που ονομάστηκε SN 2006gy) δεν ήταν αρχικά τόσο εμφανής για τους αστρονόμους, και αυτό λόγω της απόστασης (240 εκ. έτη φωτός, στον γαλαξία NGC 1260). Λαμβάνοντας όμως υπ'όψιν τους και την απόσταση, οι επιστήμονες κατάλαβαν ότι ήταν τόσο μεγάλη ώστε θα απαιτούσε την βίαια έκρηξη ενός αστέρα 150 φορές μεγαλύτερου από τον δικό μας Ήλιο - που είναι κοντά στο θεωρητικό όριο για το μέγεθος ενός απλού αστέρα.
Οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι αστέρια τέτοιου μεγέθους θα ήταν πιο πιθανό να καταρρεύσουν σε μαύρες τρύπες.
Ωστόσο οι παρατηρήσεις του SN 2006gy δείχνουν ότι τα μεγαλύτερα αστέρια μπορεί να εκραγούν σαν θερμοπυρηνικές βόμβες.
Καθώς το αστέρι εκρήγνυται, τμήμα της ενέργειας μετατρέπεται σε ζεύγη μορίων ύλης και αντιύλης οδηγώντας σε θερμοπυρηνική αντίδραση.



(Credit: Lick/UC Berkeley/J.Bloom & C.Hansen)
H φωτογραφία σε infrared από το Lick


Ο Mario Livio, του Space Telescope Science Institute, λέει :
"This is Einstein's famous equation E=mc2 put into practice" - χωρίς ο ίδιος να ανήκει στην ομάδα επιστημόνων (του Berkeley) που εντόπισε την έκρηξη, ωστόσο θεωρεί λογικά τα αποτελέσματα της έρευνας.

Οι αστρονόμοι θεωρούν ότι πολλά από τα αστέρια πρώτης γενιάς του Σύμπαντος είχαν παρόμοιο μέγεθος, και έτσι ο SN 2006gy μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση του πώς έζησαν και πέθαναν τα πρώτα αστέρια.

Επιπλέον, αυτό που παρατήρησαν αμέσως είναι οι ομοιότητες με τον η Car (Eta Carinae) του δικού μας γαλαξία, και πλέον θεωρείται αυξημένη η πιθανότητα να εκραγεί με έναν τέτοιο τρόπο - έχει περίπου το ίδιο μέγεθος αλλά και έχει παρατηρηθεί ότι διαχέει τεράστια νέφη αερίου υδρογόνου καθώς ετοιμάζεται για έκρηξη, όπως ακριβώς και ο αστέρας πίσω από τον SN 2006gy.
Βέβαια, λόγω της πολύ μικρότερης απόστασης (7,500 έτη φωτός), δεν θα υπήρχε περίπτωση να μην παρατηρήσουμε μια τέτοια έκρηξη.

Όπως λέει ο David Pooley (ο αστρονόμος του Berkeley που ήταν επικεφαλής των παρατηρήσεων του Chandra) :
αν γίνει κάτι τέτοιο θα μπορούμε μέχρι και να διαβάσουμε ένα βιβλίο τη νύχτα με το φως του.


Monday, May 07, 2007

Ηφαιστειακή δραστηριότητα στον Άρη.


Image Courtesy NASA/JPL-Caltech


Και ακόμα μια έκπληξη από τον Κόκκινο Πλανήτη, όπου το Spirit εντόπισε ενδείξεις παλιότερης ηφαιστειακής δραστηριότητας.

Το καινούριο είναι ότι για πρώτη φορά υπάρχουν (είτε από το Spirit είτε από το Opportunity) ευρήματα που να παραπέμπουν με τόση βεβαιότητα σε ύπαρξη ηφαιστειακής δραστηριότητας.

(Για την σπουδαιότητά τους βέβαια, όπως και των διαφόρων άλλων ανακαλύψεων κατά καιρούς, είπαμε : υπάρχουν και αυτοί που λένε καλά όλα αυτά, αλλά κοιτάξτε καλύτερα τι γίνεται στην Γη. Όπως κάποτε κάποιοι έλεγαν γιατί να ταξιδέψουν πλοία πέρα από τον Ατλαντικό.
Όμως παραείναι ιστορικής φιλοσοφικής κλπ σημασίας τετοια ερωτήματα για το παρόν μπλογκ, τις προτεραιότητες άλλωστε του οποίου δηλώνει και ο τίτλος. )


Τα πετρώματα βρέθηκαν στο Home Plate, ένα υψίπεδο στα περίπου 2 μέτρα στο Columbia Hills του Gusev Crater, εκεί δηλαδή όπου προσεδαφίστηκε το όχημα.


Image Courtesy NASA/JPL-Caltech




Sunday, May 06, 2007

COROT-Exo-1b - ο πρώτος εξωπλανήτης από το COROT

Όπως φαίνεται και από το όνομα, ο πρώτος εξωπλανήτης που εντοπίστηκε από το COROT, το οποίο είχε ξεκινήσει την αποστολή του τον Δεκέμβριο του 2006.
Πρόκειται για έναν "Hot Jupiter" με διάμετρο 1.78 φορές την διάμετρο του Δία, ο οποίος περιφέρεται σε τροχιά γύρω από έναν κίτρινο νάνο παρόμοιο με τον δικό μας Ήλιο, διαγράφοντας μια τροχιά κάθε 1.5 μέρα - το οποίο σημαίνει ότι βρίσκεται πολύ κοντά στο άστρο του και επομένως είναι πραγματικά hot.
Η απόστασή του είναι 1,500 έτη φωτός μακρυά, στην κατεύθυνση του Μονόκερω (Unicorn).

Ανιχνέυτηκε από το COROT χάρη σε μια ξαφνική μείωση της έντασης του φωτος ή καμπύλης φωτός του άστρου του, καθώς ο πλανήτης περνούσε μπροστά από αυτό.



Image : ESA, COROT exo-team


Τα δεδομένα που έχουν αυτή την στιγμή οι επιστήμονες της ομάδας του COROT είναι ακόμα μη επεξεργασμένα, ωστόσο τους έχουν καταπλήξει δείχνοντας ότι τα όργανα μπορεί να έχουν απόδοση ως και δεκαπλάσια της αναμενόμενης.


Wednesday, May 02, 2007

To A New Hope άλλαξε όνομα

(σε περίπτωση δηλαδή που αναρωτιόσασταν;Ρ)

Μια που νέες φωτογραφίες ειδήσεις κλπ πιάνουν τελικά όλο τον χώρο και δεν μένει πολλή ώρα για χαβαλέ στα posts, αποφάσισα να "καλλωπίσω" τον τίτλο:)
Προς τιμήν του έπους που έδωσε το όνομά του στο URL, ο Lone Starr είναι ο νέος μας οδηγός.
May the Schwartz be with you!




Image : NASA (Galileo)


*Και μια που σήμερα είναι η 1η από τις 2 Πανσελήνους του φετεινού Μαΐου, μερικά προγραμματάκια.

Το πρώτο είναι shareware, δλδ αν κατεβάσετε το trial έχει κάποιους περιορισμούς αλλά το βάζω γιατί αξίζει.

Moon 3D Space Tour


Επειδή όμως την Σελήνη την βλέπουμε και από εδώ, έχουμε και το αντίστροφο :
η Θέα της Γης από την Σελήνη.

Ένα screensaver, "Cities of Earth", που τα γραφικά δεν είναι τόσο ρεαλιστικά αλλά το εφφέ με τα φώτα που ανάβουν διαδοχικά είναι καλό:)

Και το πιο ρεαλιστικό Earth Screen Saver, από το γνωστό μας fourmilab του John Walker.


Once upon a time warp......
In a galaxy, very, very, very,
very far away


Η Ιώ στο σκοτάδι

Image : NASA

..και αυτό που φαίνεται να ξεχωρίζει έντονα είναι η λάβα από τα ηφαίστεια.
Η λάμψη που φαίνεται να περιβάλλει τον δίσκο σαν auroras προέρχεται από την έντονη ακτινοβολία από την μαγνητόσφαιρα του Δία, που βομβαρδίζει την ατμόσφαιρα της Ιώς.
Αυτά για αρχή:)

Και ένα βιντεάκι με την γνωστή στήλη του Tvashtar (quicktime)


Little red spot

Images : NASA

Και μετά τον Κρόνο, ο Δίας! Φωτογραφίες και Βίντεο από το New Horizons, και έχουμε ακόμα να δούμε πολλά.
Η μικρή ερυθρά κηλίδα, από την κοντινότερη απόσταση που την έχουμε δει ποτέ - 3 εκ. km, ενώ το hubble ήταν στα 800 εκ. km)



Tuesday, May 01, 2007

Θάλασσες στον Τιτάνα


(29 Μαρτίου 2007)
Images Credits: NASA/JPL/Space Science Institute

Και επιτέλους οι πρώτες φωτογραφίες που περιμέναμε από την προηγούμενη ακόμα διέλευση του Cassini από τον Τιτάνα - όπως είναι γνωστό, ένας από τους βασικούς στόχους ήταν να φωτογραφήσει τις περιοχές κοντά στον Βόρειο Πόλο για να δούμε επιτέλους τι υπάρχει πιο πάνω από τις περίφημες μεγάλες μαύρες λίμνες.
Όπως φαίνεται από τις πιο πρόσφατες φωτογραφίες, είναι τελικά πολύ μεγαλύτερες από απλές λίμνες, και δεν αποκλείεται να έχουν μέγεθος ανάλογο της Κασπίας.
Τα όργανα του Cassini δεν μπόρεσαν να απεικονίσουν ολόκληρες τις θάλασσες, όπως φαίνεται και στις φωτό.
Μέχρι πάντως το πλάτος των 50 μοιρών, φαίνεται να υπάρχουν θάλασσες πλάτους αρκετών εκατοντάδων km και πολλές λίμνες διαφορετικών μεγεθών.
Περιμένοντας τις πιο επεξεργασμένες εικόνες και ανακοινώσεις, κάποιες ενδεικτικές!


(27 Απριλίου 2007, ~270,000km)
Images Credits: NASA/JPL/Space Science Institute


 

Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivative Works 2.5 License.